Otizm

Otizm, erken çocuklukta, çoğu zaman 3 yaşından ilkin, görülen otizm spektrum bozukluğu olarak adlandırılan ciddi gelişimsel problemler grubunun bir tanesidir. Semptomlar ve sertliği değişse de, tüm otizm spektrum bozukluğu çocuğun yazışma kurma ve diğerleriyle etkileşimini etkisinde bırakır.

Otizm teşhisi konan evlatların sayısının arttığı görünmektedir. Bunun otizmin daha iyi teşhisi ve raporlanması sebebiyle mi, vakaların sayısında gerçek bir artış sebebiyle mi yoksa her ikisinden mi olduğu bilinmemektedir.

Otizm için bir iyileşme olmasa da, yoğun, erken tedavi hastalığa haiz birçok çocuğun hayatında büyük farklar yaratabilir.

Emareleri

Otizmli çocuklar genel olarak üç temel alanda mesele yaşarlar: toplumsal etkileşim, dil ve davranış. Otizmin emareleri ve şiddetti fazlaca değişkenlik gösterdiği için, aynı tanıya haiz iki çocuk fazlaca değişik davranabilir ve birbirlerinden fazlaca değişik becerilere haiz olabilir. Birçok vakada, ciddi otizmi olan çocuklar belirgin özürlere haiz olabilir ya da insanlarla yazışma ve ilişki kurmakta tamamen aciz olabilirler.

Bazı çocuklar erken bebeklik döneminde otizmin emarelerini gösterebilirler. Öteki çocuklar hayatların ilk birkaç ayında yada senesinde düzgüsel gelişim göstermelerine karşın aniden içlerine çekilebilir yada agresifleşebilir yada konuşma becerilerini kaybedebilirler.

Her ne kadar otizmli her çocukta hususi bir davranış şekli olsa da otizmin en sık görülen emareleri şunlardır:

Toplumsal Beceriler:

  • İsmine yanıt vermeme
  • Zayıf göz teması kurma
  • Sizi duymamış şeklinde gözükme
  • Kucaklanma ve tutulmaya direnme
  • Diğerlerinin duygularının bilincinde olmuyormuş şeklinde gözükme
  • Kendi başına oynamayı tercih etme, kendi hayatına çekilme
  • Yardım istememe ve istekte bulunmama

Dil

  • Konuşmama yada konuşmada gecikme
  • Daha öncesinden kazanılmış olduğu kelime yada cümle kurma becerisini yitirme
  • İstekte bulunurken göz teması kurmama
  • Anormal bir ses tonu yada ritim ile konuşma- şarkı söylermiş şeklinde bir ses yada robot şeklinde konuşma
  • Diyalog başlatamama yada devam ettirememe
  • Sözcük sözcük söylenenleri yine etme fakat iyi mi kullanacağını anlamama
  • Basın soruları ya da komutları anlamam

Davranış

  • Yeniden eden hareketlerde bulunma, sallanma, dönme ya da el çırpma
  • Belirli hareket şablonları yada ritüeller geliştirme en minik değişikliklerde rahatsız olma
  • Durmadan hareket etme
  • Bir objenin detaylarından büyülenmek, mesela oyuncak arabanın dönen tekerlekleri, sadece objenin tamamının ne işe yaradığını anlamamak
  • Işığa, sese ve ya dokunuşa beklenmedik şekilde kırılgan olmak fakat acıdan etkilenmemek
  • Öykünmek ya da -miş şeklinde yapmak aktivitelerine katılmamak
  • Acayip yiyecek tercihlerinin olması, mesela bir tek birkaç çeşit yiyeceği yiyecek, tebeşir ve balçık şeklinde yiyecek olmayan şeylere iştah duymak
  • Kafasını çarpmak şeklinde kendine zarar verebilecek aktivitelerde bulunmak.

Delikanlı zamanlarında olan otizmli çocuklar tecrübelerini ötekiler ile paylaşmakta zorlanırlar. Kendilerine kitap okunduğunda kitap okunduğunda kitaptaki resimleri parmakları ile göstermezler. Bu minik yaşta gelişen toplumsal beceri ilerideki dil ve toplumsal gelişim için vazgeçilmezdir.

Olgunlaştıklarında otizmli bazı çocuklar ötekiler ile daha çok ilişki içine girebilir ve daha azca davranışsal bozukluk sergilerler.

Minimum ciddiyette problemleri olanlar sonunda düzgüsel ve ya normale yakın hayatlar sürebilirler. Ötekiler, ne yazık ki, dil ve toplumsal beceriler alanlarında güçlük yaşamaya devam ederler ve erişkinlik yıllarında daha fena davranış sorunları ile karşılaşabilirler.

Otizmli bir fazlaca çocuk yeni data ve beceri kazanma mevzusunda yavaştır, bazılarında ise normalden azca zekanın emareleri olabilir. Otizmli öteki çocuklarda ise düzgüsel ve ya normalden yüksek zeka görülebilir. Bu çocuklar süratli öğrenirler, sadece yazışma kurmakta ve öğrendiklerini günlük hayata uygulamakta ve toplumsal durumlara uyum sağlamakta zorlanırlar. Otizmli evlatların fazlaca azca bir kısmı savant (dahi) olabilirler, hususi bir alanda, sanat, matematik yada müzik şeklinde, istisnai kabiliyetlere sahiptirler.

Ne süre doktora gitmelisiniz

Bebekler kendi hızlarında gelişirler ve birçoğu ebeveynlik kitaplarındaki zamanlamaya tam olarak uymazlar. Fakat otizmli çocuklarda ilk yıl içinde gecikmiş gelişim emareleri gösterirler. Eğer çocuğunuzda otizm olduğundan şüpheleniyorsanız şüphelerinizi doktorunuz ile paylaşın. Otizm ile ilişkilendirilen emareler başka gelişim bozukluğu hastalıklarıyla da ilgili olabilir. Tedavi ne kadar erken başlarsa, o denli etkili olacaktır.

Eğer çocuğunuzda aşağıdakilerden biri mevcutsa doktorunuz daha çok gelişimsel kontrol isteyebilir:

  • 6. ayda gülümseme ve ya mutluluk ifadesi ile tepki göstermiyorsa
  • 9. ayda sesleri ve yüz ifadelerini öykünmek etmiyorsa
  • 12. ayda agulamıyorsa
  • 12. ayda jestleri, göstermek, el sallamak şeklinde, kullanmıyorsa
  • 16. ayda tek tük kelimeler kullanmıyorsa,
  • 24. ayda iki kelimelik cümleler kurmuyorsa
  • Herhangi bir yaşta öncesinden kazanılmış olduğu dil ve toplumsal becerilerini kaybettiyse

Sebepleri

Otizmin bilinene tek bir sebebi yoktur. Hastalığın karmaşıklığı göz önünde bulundurulduğunda ve belirtilerin ciddiyetinin farklılık gösterdiği düşünülürse birçok sebebi olabilir. Hem genetik hem de çevresel faktörler rol oynuyor olabilir.

  • Genetik problemler: Otizm ile ilişkili birkaç gen olduğu düşünülmektedir. Bazıları evladı bu rahatsızlığa daha yatkın yapabilmektedir. Ötekiler ise beyin gelişimini yada beyin hücrelerinin birbirleri ile iletişimini etkilemektedir. Ötekiler ise belirtilerin sertliğini etkileyebilir. Genlerdeki her sorun vakaların fazlaca azca bir kısmını kapsayabilir fakat bir araya geldiklerinde genlerin tesiri küçümsenmeyecek kadar fazladır. Bazı genetik problemler kalıtımsaldır, ötekiler ise kendiliğinden gelişirler.
  • Çevresel faktörler: Araştırmacılar virüs enfeksiyonları, gebelik sırasındaki komplikasyonlar ve hava kirleticileri şeklinde çevresel etkenlerin otizmin tetiklenmesindeki rolünü araştırmaktadırlar.

Aşılama ve Otizm Içinde Bağlantı Yoktur

Otizm ile ilgili en büyük ihtilaf mevzusu otizm ile bazı çocukluk çağı aşıları (bilhassa Kızamık-Kızamıkçık Kabakulak KKK) içinde ilişki olup olmadığıdır. Kapsamlı araştırmalara karşın hiçbir güvenilir emek harcama otizm ve KKK aşısı arasındaki bağlantıyı gösterememiştir.

Çocukluk çağı aşılarından kaçınmak çocuğunuzu ciddi bulaşıcı hastalıklara (boğmaca (pertusis), kabakulak ve kızamık) yakalanma ve bulaştırma riskine sokar.

Tedavi ve ilaçlar

Otizmin kati bir tedavisi yoktur ve her bireyde yarar elde eden tek bir tedavi de mevcut değildir. Ev ve okul temelli tedavilerin yelpazesi ve otizm müdahaleleri bunaltıcı olabilir.

Tedavinin amacı çocuğunuzun kabiliyetlerini otizm emarelerini azaltarak ve gelişim ve öğrenmeyi destekleyerek en iyi seviyeye çıkartmaktır. Tedavi seçenekleri aşağıda belirtilmiştir.

  • Davranışçı ve iletişimsel terapiler: Birçok program otizm ile ilişkilendirilen toplumsal, dil ve davranışsal sorunları hedefler. Bazı programlar problemleri davranışları azaltmaya ve yeni becerileri öğretmeye odaklanmıştır. Ötekiler ise toplumsal durumlarda iyi mi davranılacağı ve öteki insanlarla iyi mi daha iyi yazışma kurulabileceğine odaklanır. Sıkıntılı çocuklar daima otizmin üstüne çıkarak iyi fonksiyon görmeyi öğrenebilirler.
  • Eğitimsel terapiler: Otizmli çocuklar bir çok süre ileri derecede yapılandırılmış eğitim programlarına iyi yanıt verirler. Başarıya ulaşmış programlar bir çok süre bir uzmanlar takımını ve toplumsal becerileri, yazışma ve davranışı geliştirmeyi amaçlayan aktiviteleri içermektedirler. Yoğun, bireyselleştirilmiş davranışsal müdahalelerle okul öncesi çocuklarında iyi gelişmeler sağlanabilmektedir.
  • Aile Terapileri: Anne babalar ve aile fertleri toplumsal yazışma kabiliyetlerini geliştirmede, sorun davranışlarla baş etmede ve günlük hayatta kalma becerileri ve yazışma eğitimi mevzularında çocuklarla iyi mi oynamaları ve ilişkiye girmeleri icap ettiğini öğrenebilirler.
  • İlaçlar: Otizmin temel emarelerini hiçbir ilaç düzeltmemektedir fakat bazı ilaçlar belirtilerin kontrolünü kolaylaştırabilir. Mesela, kaygı bozukluklarında antidepresanlar ve ciddi davranışsal bozukluklarda ise antipsikotik ilaçlar kullanılabilmektedir. Çocuğunuzda hiperaktivite mevcut ise öteki ilaçlar da reçete edilebilir.

Öteki Tıbbi Durumların İdaresi

Otizmli çocuklarda epilepsi, uyku bozuklukları ve sınırı olan yiyecek tercihleri ve mide problemleri şeklinde öteki tıbbi problemler görülebilir. Çocuğunuzun doktoruna bu durumları hep beraber iyi mi yönetim edebileceğinizi sorunuz. Çocuğunuzun tüm sıhhat hizmetleri sağlayıcılarını ilaçları ve besin takviyeleri hakkında güncel tutunuz. Bazı ilaçlar yada besin takviyeleri birbirleri ile tepkileşebilir ve tehlikeli yan etkisinde bırakır oluşturabilirler.

Gençler ve genç erişkinler vücut değişimleri, artmış toplumsal farkındalık ve değişimler sebebi ile problemler yaşayabilirler. Sıhhat hizmeti sağlayıcınız, cemiyet avukatları yada sivil cemiyet kuruluşları bu mevzularda yardım sağlayabilirler.

Korunma

Otizmden korunmanın bir yolu yoktur. Fakat otizm tedavi edilebilir ve evlatların dil ve toplumsal becerileri tedaviler ile geliştirilebilir.

Eğer evladınız otizm tanısı aldıysa uzmanlar ile tedavi stratejileri yaratmak için konuşunuz. Birçok değişik tedaviyi denemeden evladınız için en uygun tedavi kombinasyonunu bulamazsınız.

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*